Luyện tai là một trong những kỹ năng quan trọng giúp bạn chơi guitar tiến bộ và cảm nhận âm nhạc sâu sắc hơn. Khi được luyện tập đúng phương pháp, đôi tai không chỉ giúp bạn nhận biết cao độ, hợp âm hay giai điệu mà còn thay đổi cách bạn nghe, ghi nhớ và thể hiện một bản nhạc. Tuy nhiên, trong số tất cả các ứng dụng, bài kiểm tra và bài tập luyện tai, phương pháp nào mới là cách giúp bạn cải thiện kỹ năng tốt nhất? Hãy cùng khám phá qua bài viết dưới đây của Filidy nhé!
Luyện nghe guitar là gì?
Luyện nghe guitar, hay còn được gọi là luyện tai guitar, là quá trình rèn luyện khả năng tiếp nhận, phân tích và tái hiện các yếu tố âm nhạc thông qua thính giác.
Những yếu tố bạn có thể học cách nhận biết bao gồm cao độ, trường độ, tiết tấu, quãng, hợp âm, vòng hòa âm, giai điệu và màu sắc âm thanh. Xa hơn, bạn còn có thể nghe được cách người chơi sử dụng bend, vibrato, slide, hammer-on, pull-off hoặc thay đổi lực đánh trong một câu nhạc.
Tuy nhiên, luyện tai không chỉ đơn giản là nghe hai nốt rồi đoán xem chúng tạo thành quãng gì. Đối với người chơi guitar, kỹ năng này nên được phát triển theo ba hướng.
Trước hết là khả năng nghe âm nhạc một cách chi tiết hơn. Bạn có thể tập trung vào từng lớp âm thanh, nhận ra tiếng bass, tiếng guitar nền, phần giai điệu và nhịp trống trong cùng một bản phối.
Tiếp theo là khả năng chuyển điều mình nghe được thành chuyển động trên đàn. Khi một giai điệu xuất hiện trong đầu, bạn biết nên di chuyển tay theo hướng nào để tìm ra nó trên cần đàn.
Cuối cùng là khả năng gọi tên những gì mình nghe thấy bằng kiến thức âm nhạc. Bạn có thể nhận ra một hợp âm trưởng, hợp âm thứ, một quãng 5 đúng hoặc một vòng hòa âm quen thuộc.
Ba năng lực này bổ trợ cho nhau. Nhưng với người chơi guitar, việc nghe và tái hiện âm thanh nên được ưu tiên trước khi dành quá nhiều thời gian cho những bài kiểm tra lý thuyết riêng lẻ.
Vì sao người chơi nên luyện khả năng cảm âm?
Dưới đây là một vài tình huống giúp bạn hình dung rõ hơn lợi ích của việc luyện tai:
Bạn vô tình nghe được một bài hát rất hay và muốn chơi lại trên guitar. Thay vì phải tìm tab hoặc tra hợp âm trên mạng, bạn có thể tự nghe và tìm ra cách chơi bằng chính đôi tai của mình.
Khi đang tập cùng ban nhạc, một người bắt đầu chơi vài vòng hợp âm. Ngay lúc đó, một giai điệu xuất hiện trong đầu và bạn có thể nhanh chóng chơi theo mà không cần chuẩn bị trước.
Trong lúc sáng tác, bạn nghe thấy một cách chuyển hợp âm trong đầu. Gần như theo phản xạ, tay bạn tự tìm đến đúng vị trí trên cần đàn và chơi được hợp âm mà mình đang hình dung.
Có thể nói, luyện tai hỗ trợ bạn trong hầu hết mọi hoạt động liên quan đến âm nhạc, từ nghe, chơi, ứng tấu cho đến sáng tác. Khi đôi tai trở nên nhạy bén hơn, cách bạn cảm nhận và trải nghiệm âm nhạc cũng sẽ thay đổi rõ rệt.
9 cách luyện nghe guitar hiệu quả
1. Tự tìm những riff và giai điệu đơn giản bằng tai
Tự tìm giai điệu trên cần đàn là một trong những bài tập thực tế nhất để luyện nghe guitar. Bài tập này buộc bạn phải lắng nghe kỹ từng nốt, ghi nhớ âm thanh và tìm vị trí tương ứng trên nhạc cụ.
Bạn nên bắt đầu với những giai điệu ngắn, dễ nhớ và có ít nốt. Đó có thể là một đoạn nhạc thiếu nhi, nhạc chuông, giai điệu quảng cáo hoặc một câu riff quen thuộc.
Trước tiên, hãy nghe câu nhạc nhiều lần cho đến khi có thể ngân nga lại tương đối chính xác. Sau đó, tìm nốt đầu tiên trên một dây đàn. Khi đã có nốt đầu, hãy xác định nốt tiếp theo cao hơn, thấp hơn hay giữ nguyên.
Thay vì thử ngẫu nhiên trên toàn bộ cần đàn, bạn nên di chuyển từng phím gần vị trí vừa tìm được. Cách này giúp đôi tai dần nhận ra mối quan hệ giữa các nốt.
Ở giai đoạn đầu, một câu nhạc ba đến năm nốt có thể khiến bạn mất khá nhiều thời gian. Điều đó hoàn toàn bình thường. Sau mỗi lần tự tìm được một nốt, tốc độ xử lý của bạn sẽ được cải thiện.
Chỉ nên kiểm tra tab sau khi đã tự hoàn thành đoạn nhạc. Nếu nhìn đáp án quá sớm, bạn sẽ tiếp tục rèn trí nhớ vị trí thay vì rèn khả năng nghe.
2. Nghe một nốt và hát lại trước khi chơi
Giọng hát là cầu nối hiệu quả giữa tai nghe và tư duy âm nhạc. Khi bạn có thể hát hoặc ngân nga một âm thanh, khả năng tìm lại âm thanh đó trên guitar cũng trở nên dễ dàng hơn.
Hãy chọn một nốt bất kỳ trên đàn, đánh lên và nghe trong vài giây. Sau đó, để âm thanh dừng lại rồi hát lại cao độ vừa nghe. Cuối cùng, đánh nốt trên đàn một lần nữa để kiểm tra.
Bạn không cần có giọng hát hay. Mục tiêu của bài tập không phải biểu diễn thanh nhạc mà là tái hiện đúng cao độ.
Khi đã quen với từng nốt riêng lẻ, bạn có thể chơi hai hoặc ba nốt liên tiếp rồi hát lại theo đúng thứ tự. Tiếp theo, thử hát trước một câu nhạc ngắn và tìm lại câu đó trên cần đàn.
Bài tập này còn giúp cải thiện khả năng kiểm soát bend. Trước khi bend, hãy đánh nốt đích và hát lại cao độ đó. Sau đó quay về nốt ban đầu, thực hiện bend cho đến khi âm thanh đạt đúng cao độ bạn vừa ghi nhớ.
3. Luyện nghe thang âm bằng cách hát theo bậc
Nhiều người học scale bằng cách ghi nhớ hình dạng trên cần đàn. Cách học này hỗ trợ kỹ thuật ngón nhưng chưa chắc giúp bạn ghi nhớ màu sắc âm thanh của thang âm.
Để luyện cảm âm tốt hơn, hãy chơi thang âm trưởng thật chậm và hát theo từng bậc: một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám. Sau đó, thực hiện theo chiều đi xuống.
Khi đã quen, bạn có thể thay đổi thứ tự. Ví dụ, hát bậc một rồi lên bậc ba, quay về bậc hai, lên bậc bốn hoặc luôn quay trở lại nốt chủ sau mỗi bậc.
Trong lúc hát, hãy hình dung vị trí của từng nốt trên cần đàn. Bạn cũng có thể chạm nhẹ các ngón tay vào ngón cái theo đúng thứ tự ngón sẽ sử dụng khi chơi.
Cách luyện này kết hợp nhiều dạng ghi nhớ: âm thanh bạn nghe, hình ảnh cần đàn, chuyển động ngón tay và vị trí của nốt trong thang âm.
Khi âm thanh của từng bậc đã được ghi nhớ, bạn sẽ không còn chỉ nhìn scale như một khuôn hình. Bạn bắt đầu hiểu mỗi nốt tạo ra cảm giác gì khi đặt trong một giọng cụ thể.
4. Nghe âm thanh trong đầu trước khi ứng tấu
Ứng tấu không chỉ là chọn một scale phù hợp rồi chơi các nốt trong khuôn hình đó. Một câu solo có sức thuyết phục thường bắt đầu từ ý tưởng âm nhạc trong đầu người chơi.
Bạn có thể luyện bằng cách mở một backing track chậm, sau đó chỉ sử dụng ba hoặc bốn nốt. Trước khi chơi, hãy ngân nga một câu ngắn. Tiếp theo, tìm cách tái hiện chính câu vừa hát trên guitar.
Một cách khác là thực hiện bài tập hỏi – đáp. Bạn chơi một câu nhạc ngắn, dừng lại, sau đó hát hoặc chơi một câu khác để trả lời. Hai câu nên có sự liên kết về nhịp điệu hoặc hướng giai điệu.
Việc giới hạn số nốt rất quan trọng. Nếu sử dụng toàn bộ cần đàn ngay từ đầu, đôi tay có xu hướng chạy theo thói quen. Khi chỉ được dùng vài nốt, bạn buộc phải tập trung nhiều hơn vào tiết tấu, độ dài nốt và cách diễn đạt.
5. Tập nghe nốt bass trước khi tìm vòng hợp âm
Khi bắt hợp âm một bài hát, nhiều người thường cố đoán ngay hợp âm trưởng hay thứ. Tuy nhiên, trong một bản phối có nhiều nhạc cụ, việc nghe toàn bộ cấu tạo hợp âm có thể khá khó khăn.
Bạn nên bắt đầu từ âm thanh thấp nhất. Trong nhiều trường hợp, tiếng bass thể hiện nốt gốc hoặc gợi ý rõ ràng về hướng di chuyển của vòng hòa âm.
Hãy chọn một bài hát có tiết tấu chậm và bản phối tương đối đơn giản. Tập trung nghe phần âm trầm, sau đó ngân nga lại đường đi của bass. Bạn cũng có thể sử dụng dây số 6 và dây số 5 để tìm các nốt vừa nghe.
Sau khi xác định được nốt bass, hãy thử các hợp âm trưởng và thứ có cùng nốt gốc. Lắng nghe xem lựa chọn nào hòa hợp hơn với bản thu.
Bạn cũng cần chú ý đến thời điểm hợp âm thay đổi. Hãy vỗ tay hoặc gõ chân theo nhịp, đồng thời đánh dấu vị trí xuất hiện của hợp âm mới.
Ban đầu, nên chọn những bài chỉ sử dụng ba hoặc bốn hợp âm mở quen thuộc. Khi đã có kinh nghiệm, bạn mới chuyển sang các bài sử dụng hợp âm đảo, hợp âm mở rộng hoặc bass không nằm ở nốt gốc.
6. Phân tích quãng và hướng di chuyển của giai điệu
Quãng là khoảng cách về cao độ giữa hai nốt nhạc. Nhận biết được âm thanh của các quãng sẽ giúp bạn tìm giai điệu nhanh hơn và hiểu rõ cách một câu nhạc được xây dựng.
Tuy nhiên, bạn không nên chỉ luyện quãng bằng những âm thanh tách rời hoàn toàn khỏi bài hát. Hãy chọn một riff hoặc giai điệu thực tế, tìm các nốt trên đàn rồi phân tích khoảng cách giữa chúng.
Trước tiên, xác định nốt sau đang đi lên hay đi xuống. Tiếp theo, nghe xem bước di chuyển đó gần hay xa. Sau khi đã tìm được hai nốt trên guitar, hãy gọi tên quãng giữa chúng.
Bạn nên bắt đầu với quãng 2 trưởng, quãng 3 trưởng, quãng 3 thứ, quãng 4 đúng, quãng 5 đúng và quãng 8. Đây là những khoảng cách thường gặp trong nhiều giai điệu.
Một cách luyện khác là chọn nốt chủ làm điểm tham chiếu. Đánh nốt chủ, sau đó chơi lần lượt các bậc trong thang âm và lắng nghe mối quan hệ giữa từng bậc với nốt chủ.
Khi hiểu rõ cảm giác ổn định, căng thẳng hoặc chưa kết thúc của từng bậc, bạn sẽ dễ dự đoán hướng phát triển của giai điệu hơn.
7. Luyện nghe tiết tấu riêng biệt với cao độ
Một người có thể tìm đúng toàn bộ nốt nhưng vẫn chơi không giống bản gốc vì tiết tấu chưa chính xác. Do đó, luyện nghe guitar cần bao gồm cả khả năng nhận biết trường độ, phách mạnh, phách nhẹ và khoảng nghỉ.
Hãy chọn một câu guitar ngắn rồi tạm thời bỏ qua cao độ. Chỉ tập trung vào thời điểm từng nốt xuất hiện. Bạn có thể vỗ tay, gõ lên mặt bàn hoặc đọc âm tiết theo tiết tấu.
Sau khi tái hiện được nhịp điệu, hãy chơi toàn bộ câu nhạc trên một nốt duy nhất. Khi phần tiết tấu đã chắc, bạn mới thêm đúng cao độ.
Phương pháp tách tiết tấu khỏi giai điệu giúp giảm lượng thông tin cần xử lý cùng lúc. Nó đặc biệt hiệu quả với những đoạn riff có đảo phách, nhiều nốt ngắt hoặc cách đặt nốt phức tạp.
Bạn cũng nên nghe sự liên kết giữa guitar và trống. Hãy chú ý xem nốt guitar rơi cùng kick, snare hay hi-hat. Điều này giúp câu đàn của bạn khớp với phần nhịp thay vì chỉ đúng một cách tương đối.
8. Ghi âm và chép lại những đoạn nhạc ngắn
Transcribe là quá trình nghe rồi ghi lại âm nhạc dưới dạng tab, nốt, hợp âm hoặc ký hiệu tiết tấu. Đây là bài tập tổng hợp giúp bạn phát triển đồng thời khả năng nghe, ghi nhớ và phân tích.
Không nên bắt đầu bằng một bản solo dài. Một đoạn từ hai đến bốn ô nhịp đã đủ để luyện tập hiệu quả.
Hãy nghe toàn bộ câu nhạc trước để nắm được nhịp điệu và hướng chuyển động. Sau đó chia thành các phần nhỏ, thậm chí chỉ hai hoặc ba nốt mỗi lần.
Với mỗi phần, bạn có thể thực hiện theo trình tự: nghe, hát lại, tìm trên đàn, ghi xuống và kiểm tra bằng cách chơi cùng bản thu.
Sau khi tìm được đúng nốt, hãy tiếp tục phân tích kỹ thuật. Nốt đó được đánh bình thường hay sử dụng hammer-on? Người chơi trượt đến nốt bằng slide hay bend lên từ một vị trí thấp hơn? Vibrato được thực hiện nhanh hay chậm?
Cuối cùng, hãy thu âm phần chơi của mình rồi nghe lại cùng bản gốc. Việc nghe bản thu giúp bạn nhận ra những điểm chưa chính xác về nhịp, cao độ và sắc thái mà khi đang chơi có thể khó phát hiện.
9. Sử dụng bài kiểm tra và ứng dụng luyện tai đúng cách
Các ứng dụng nhận biết quãng, hợp âm hoặc thang âm có thể hỗ trợ quá trình luyện nghe guitar. Tuy nhiên, chúng không nên trở thành toàn bộ nội dung luyện tập của bạn.
Nhiều bài tập trên ứng dụng yêu cầu người học nghe một âm thanh rồi chọn đáp án. Cách này chủ yếu kiểm tra xem bạn đã nhận biết được yếu tố đó hay chưa.
Trong khi đó, việc tự hát một quãng, tìm một giai điệu trên đàn hoặc bắt hợp âm trong bài hát yêu cầu bạn chủ động tạo ra âm thanh. Đây mới là quá trình giúp mối liên kết giữa tai, não và đôi tay trở nên mạnh hơn.
Bạn có thể sử dụng ứng dụng vào cuối buổi tập để kiểm tra tiến bộ. Nếu thường xuyên nhầm lẫn giữa hai loại quãng hoặc hai màu sắc hợp âm, hãy quay lại bài tập hát, chơi và nghe chúng trong bối cảnh âm nhạc thực tế.
Hãy xem những bài kiểm tra nhận diện như một công cụ bổ sung, không phải phương pháp luyện tai duy nhất.
Luyện nghe guitar không phải hoạt động tách biệt khỏi quá trình chơi đàn. Mỗi khi bạn tự tìm một giai điệu, nghe tiếng bass, hát một thang âm hoặc so sánh bản thu của mình với bản gốc, bạn đang phát triển khả năng cảm âm.
Thay vì chỉ tập trung vào việc đoán tên quãng và hợp âm, hãy ưu tiên những bài tập giúp bạn nghe rõ hơn, hát lại âm thanh và tìm cách tái hiện chúng trên cần đàn.